impression image impression image

Zondag 31 januari jl. ging het evangelie over een bezetene in de synagoge van Kafarnaüm, een stad aan het water (Mc 1, 21-28). Een mooi verhaal, maar gaat het ook over ons? Volgens Origenes, een belangrijk bijbelgeleerde uit de eerste eeuwen van het christendom, is elk woord in de Schrift een woord van God tot ons gericht. Je zou een tekst kunnen vergelijken met een droom. Elk beeld daarin zegt iets over jezelf. Als je droomt van de buren, gaat het niet over die buren, maar over jouw beeld van hen. Maar zijn wij dan ook bezeten?

Misschien wel. Van carrièredrift tot het streven naar macht en status. Kinderen op school wordt van alles verteld, wat ze moeten doen en waaraan ze moeten voldoen. Hun ouders hebben bepaalde  verwachtingen, maar daarnaast ook hun leraren, de buurt en hun leeftijdgenootjes. Iemand heeft het eens vergeleken met tegenstrijdige interesses van een kijvend kabinet, dat bezit heeft genomen van die kinderhoofdjes. Probeer er maar eens aan te voldoen. Daarbij komt dan nog een coronacrisis. Volgens veel deskundigen gaat het slecht met de jeugd. Ik wil dat best aannemen. Wel vraag ik mij af, of dat alleen door de crisis komt?

impression image impression image

In het taoïsme (Tao is onbenoembaar, maar wordt soms met ‘weg’ vertaald) is een verhaal bekend over een boogschutter, die fantastisch kon schieten. Maar toen een Tao-meester hem vroeg of hij dat ook kon op de rand van een ravijn, en hij die uitdaging aanging, brak het zweet hem uit. Hij begon te duizelen en dreigde in het ravijn te storten. Waarop de Tao-meester hem vroeg: “Waar is nu je innerlijke rust? Op het open veld dacht je de kunst zo goed te beheersen, maar aan de rand van het ravijn breng je er niets meer van terecht.” Wat is er toch gebeurd, hoe hebben wij jongeren opgevoed, dat ze zo weinig weerbaar zijn?

impression image impression image

Ik bedoel dit: de afgelopen jaren heb ik de uitvaart gedaan van een oude oom en tante van mij. Dik in de negentig. Als je iemands uitvaart doet, komen de verhalen los. Zo hoorde ik, dat ze voor de oorlog verkering hadden gekregen en trouwplannen maakten. De oorlog brak echter uit en het werd er niet beter op, toen mijn oom naar Duitsland moest voor de Arbeitseinsatz. Toen hij een keer op verlof mocht, is hij in het oosten van het land ondergedoken. Zijn meisje zat in het westen en met weinig briefcontact probeerden ze de relatie te onderhouden. Na de oorlog moest mijn oom in militaire dienst en kwam hij in Nederlands-Indië terecht. Toen hij eindelijk terugkwam rond 1949/1950 bleek hij op het schip dat hem terugbracht, tuberculose te hebben opgelopen. Bij aankomst in Rotterdam moest hij meteen in quarantaine en werd hij naar een sanatorium gebracht. Toen hij daar na een jaar uit kwam, bleek hij zijn vriendinnetje besmet te hebben en moest zij een jaar kuren. Toen zij daaruit kwam, bleek ze hem weer besmet te hebben en ging hij opnieuw voor een jaar in quarantaine. Welnu, om een lang verhaal kort te maken: pas in 1955, na zeventien jaar verkering, konden ze met elkaar trouwen. Wat mij nu opvalt is, dat ik hen nooit heb horen spreken over een verloren jeugd!

Ik moest hieraan denken bij het lezen van het evangelie. Bezeten als we zijn, willen we graag terug naar het oude normaal, want zonder feest en uitgaan kunnen we niet. In de middeleeuwen, bijvoorbeeld rond de tijd van Franciscus, had je ook epidemieën, oorlog en hongersnood, maar men had het nooit over teruggaan naar het oude normaal. De boetebewegingen die toen opkwamen, wisten dat – zoals vissers hun netten boeten, dat wil zeggen herstellen – het tijd was om tot inkeer te komen en om relaties te herstellen met de ander, de schepping en met God. Daar had men drie tips voor: leef met aandacht (ze noemden dat contemplatief leven), leef in eenvoud en in soberheid, weg van het bezeten zijn van de waan van de dag.

impression image impression image

Van een genezing wil de bezetene in het evangelie aanvankelijk niets weten. Hij is gehecht aan zijn waan. Hij roept: ‘Wat heb je met ons te maken, Jezus van Nazaret? Ik weet, wie Gij zijt: de heilige Gods.’ Inderdaad, Jezus is een profeet. Geen politicus die het volk naar de mond praat met het oog op de verkiezingen. Jezus zegt: laat die wanen los, ‘Zwijg, stil.’ Er wordt nu ook al gesproken over een klimaatpandemie. Er staat ons blijkbaar nog meer te wachten. Het is de vraag of terugkeer naar het oude normaal, waar we zo bezeten van zijn, goed is. Wat is eigenlijk normaal? Wanneer komen we tot onszelf?

Bekijk hier de video waarin Peter Vermaat een vertelling doet van het verhaal van de bezetene.

pas later

de stad lag aan het spiegelende water

de wereld hield hier op, maar verte lokte

gelijk de vragen van een psychiater

fluisterde nu de wind waar sta je later

 

maar ondertussen stemmen in je hoofd

een groot vals koor van ouders buren school

je vrienden uit de straat misschien nog een

ideaal dat al lang is opgedroogd

 

bezeten van zoveel ben je niet gek

verslaafd aan krijtstreeppak en mooie vrouwen

aan snelle auto’s en een grote bek

 

wee hem die jou daarvan bevrijden wil

het mes in de façade zet en stript

je schreeuwt het uit, pas later wordt het stil

 

Peter Vermaat