impression image impression image

In 1917 werden er in Tilburg en Amsterdam twee congressen georganiseerd voor de derdeordelingen van Franciscus. De eerste was bedoeld voor de bisdommen Den Bosch en Breda. Dat in Amsterdam voor het bisdom Haarlem. Het succes was overweldigend. In Tilburg waren massaal de vlaggen uitgehangen en kwamen 4000 derdeordelingen bij elkaar. In Amsterdam 2500. In Tilburg waren de bisschoppen Hopmans van Breda en Diepen van Den Bosch, zelf ook derdeordelingen, aanwezig. Al dagen tevoren waren de kaarten voor de congressen uitverkocht. Tijdens de congressen werd gewezen op het belang van de Derde Orde. Een tertiaris, zoals een derdeordeling officieel heet, kent, zo zei het congres, geen ander belang, geen andere liefde, dan die van Christus en zijn Kerk, die van God en zijn geboden. Men zag de Derde Orde als een geneesmiddel voor de zedelijke kwalen van zijn tijd, als een maatschappelijk redmiddel, weliswaar niet op een directe wijze, maar op een indirecte, door aan te sturen op een mentaliteitsverandering. Het succes van de congressen inspireerde de minderbroeders kapucijnen om een tweemaandelijks tijdschrift uit te gaan geven: Franciscaansch Leven, een tijdschrift voor Franciscaansche Ascetiek, Geschiedenis en Kunst.

Op 1 december 1917 verscheen het eerste nummer. Er kwamen artikelen die de franciscaanse spiritualiteit moesten bevorderen. Daartoe werden onder meer geschriften van Franciscus vertaald en besproken.

impression image impression image

In de eerste jaren van het tijdschrift merkte de lezer nog weinig van de maatschappelijke deining die er in die tijd gaande was: de eerste wereldoorlog, een crisis, de tweede wereldoorlog. Aan het einde van die laatste oorlog verscheen het blad een paar jaar niet vanwege papierschaarste, zoals de redactie opmerkte. Dat de wereld in brand stond viel er maar moeilijk uit te lezen. Na het Tweede Vaticaans Concilie zal dat veranderen. In 1966 vermeldde Franciscaans Leven dat het midden in het leven van zijn tijd wil staan. Het wilde een rol spelen in het vernieuwingsproces dat door de toenmalige rooms-katholieke kerk ging. De vensters gingen geleidelijk open en thema’s van buiten werden ook van belang voor het blad. De ondertitels van het blad veranderden. Via een tijdschrift tot verdieping en vernieuwing van de Franciscaanse Beweging, is het in onze tijd een tijdschrift geworden van franciscaanse spiritualiteit.

Na de jaren 60 ging de bevrijdingstheologie een rol spelen en een paar decennia later kwam daar ook het bewustzijn rond milieu en klimaatverandering bij. Als een rode draad in dit alles bleven Franciscus en Clara van Assisi de inspiratiebronnen. Bestudeerd en besproken werden de bronnen die zij hadden nagelaten en de verhalen die over hen werden verteld. En zo bestaat Franciscaans Leven dit jaar 100 jaar. Zaterdag 10 maart zal dat worden gevierd in Den Bosch met een symposium. Het jubileumnummer dat ter ere van dit honderdjarige bestaan uitkomt, zal een extra dik nummer zijn. Zowel jubileumnummer als symposium hebben de titel meegekregen: Wat speelt er?

Wat speelt er?

Zaterdag 10 maart zal het 100-jarig bestaan van Franciscaans Leven worden gevierd in Den Bosch met een symposium. Het jubileumnummer dat ter ere van dit honderdjarige bestaan uitkomt, zal een extra dik nummer zijn. Zowel jubileumnummer als symposium hebben de titel meegekregen: Wat speelt er?

impression image impression image

Tijdens het jubileum zal Theo Jansen, kapucijn, zijn persoonlijke indruk geven van zijn leeservaringen met Franciscaans Leven. Als een van de laatste kapucijnen was hij eindredacteur van het blad van 1977-1983. In 1983 is hij naar Italië vertrokken, vanwaar hij het tijdschrift is blijven volgen. In het middagprogramma zullen Willem Marie Speelman en Peter Vermaat de deelnemers kennis laten nemen van verhalen van franciscaans geïnspireerde mensen. Bij de viering van het honderdjarig bestaan willen we niet alleen terugkijken op wat is geweest, maar ook vooruitkijken, naar wat franciscaans leven voor gewone mensen, niet woonachtig in een klooster, zou kunnen betekenen. Diezelfde tweeslag kenmerkt ook het jubileumnummer.

 

De kerkhistoricus Prof. dr. Jan Jacobs en de theologe Corrie Vervest hebben een artikel geschreven over de geschiedenis van Franciscaans Leven in de afgelopen honderd jaar. Enkele oud-redacteuren hebben daar hun persoonlijke impressie aan toegevoegd. De overige artikelen gaan over franciscaans leven vandaag de dag. Wat is dat en hoe doe je dat? Het gaat hierbij om een spiritualiteit van het alledaagse. God kunnen ontdekken tussen de potten en pannen in je keuken, aan de lopende band van de fabriek of bij het spitten in je tuin. De franciscaanse spiritualiteit is een spiritualiteit die zich verbonden weet met heel de schepping. Het is een aardse spiritualiteit in de maalstroom van de tijd. Ze wordt daarbij geïnspireerd door een verwarrende en inspirerende heilige, zoals redacteur van de Groene Amsterdammer, Kees ’t Hart, Franciscus omschrijft. Het is een spiritualiteit die weet heeft van het lichamelijke en het vergankelijke, schrijft Maaike de Haardt, hoogleraar Religie en Gender. Heel concreet gaan daar auteurs als Niek Everts, Guy Dilweg, Anke Theijssen, Dick Smeijers en Jan van den Eijnden op in. In hun artikelen over de Wonne en Stoutenburg, over de keuze voor de socialistische partij en over de ontmoeting met dak- en thuislozen, laten ze zien waartoe een franciscaanse spiritualiteit een mens kan uitnodigen. Willem Marie Speelman kijkt met een franciscaanse blik naar ons economisch handelen, terwijl Brigitte Puissant laat zien hoe de spiritualiteit van Franciscus en Clara een mens kan dragen in zijn burn-out. Peter Vermaat gaat in op de relatie tussen Franciscus en Dada, een literaire en artistieke vernieuwingsbeweging, die in dezelfde tijd is ontstaan als het tijdschrift Franciscaans Leven.

impression image impression image

Op de markt van de spiritualiteit is op dit moment veel gaande. Te midden van de vele bewegingen en tijdschriften heeft Franciscaans Leven een eigen geluid. Thema’s die geregeld terugkomen als het gaat om de actualisering van het franciscaans gedachtegoed, zijn duurzaamheid, eenvoud en armoede, kwetsbaarheid en zorg, leiderschap en betrokkenheid, vredelievendheid en lichamelijkheid. Als Franciscus zijn broeders en zusters oproept om nederig te zijn, bedoelt hij geen kruiperigheid, maar een verbondenheid met de aarde. De nederige mens, de homo humilis, weet zich immers verbonden met de humus, de aarde. Als redactie hopen we deze visie op spiritualiteit nog lang te mogen uitdragen. En ook al zal het symposium niet meer het aantal bezoekers trekken dat honderd jaar geleden op het congres van de Derde Orde afkwam, op veel deelnemers rekenen we wel. Iedereen die zich tot de spiritualiteit van Franciscus en Clara voelt aangetrokken, is van harte welkom. Men kan zich daartoe opgeven bij de Franciscaanse Beweging in Den Bosch.

Aanmelden voor het symposium? Stuur een mail!

Dit artikel verscheen eerder in het Franciscaans Maandblad 2018 nr. 1.