impression image impression image

Ik viel bijna van mijn stoel. We hadden net met een clubje naar de VPRO documentaire ‘De aarde draait door’ zitten kijken. Die ging over Paul Kingsnorth. Paul was een milieuactivist van het eerste uur in Engeland. Recentelijk heeft hij gekozen voor een (bijna) zelfvoorzienend leven met zijn gezin op het Ierse platteland. De aarde is niet meer te redden, meent hij. Hij gaf heel precies aan hoe ook de milieubeweging zich heeft laten inpakken door het neoliberalisme. Politiek en bedrijfsleven hebben ‘duurzaamheid’ gekaapt en er een verdienmodel van gemaakt.

Hij verwoordde zijn visie zo indringend dat we er stil van werden en moesten zoeken naar onze tegenargumenten. Je kunt de strijd toch niet opgeven? Je doet het toch niet voor jezelf? Van de andere kant is het toch ook heel mooi hoe hij nu wel naar zijn eigen idealen kan leven in die boerderij daar op het platteland?

Vooral twee mannen in onze groep hadden veel moeite met die keuze van Paul. Die twee hadden hun sporen verdiend in de inzet voor de aarde en zouden beslist niet opgeven. Ik vroeg ze op de man af: “Geloven jullie dan wel dat we het kunnen redden met de aarde?” Toen zeiden ze allebei: “nee, daar geloof ik niet meer in; daarvoor zijn de ontwikkelingen te ver heen en is het beleid te nalatig.” Ik viel bijna van mijn stoel: Lieve help, ook zij geloofden er niet meer in!

Een aarde- en mensvriendelijke manier van leven is een waarde op zich.

impression image impression image

Hun bekentenis veranderde de toon van het gesprek: Laten we dan ons verlangen naar een duurzame en rechtvaardige wereld varen? Nee, toch niet. We blijven gewoon doen wat we vinden dat we moeten doen, ook al is het tegen beter weten in. We laten ons handelen niet afhangen van de kans op succes. Een aarde- en mensvriendelijke manier van leven is een waarde op zich.

Al pratend groeide er in het groepje een nog niet zo gemakkelijk te benoemen inzicht: dat wij niet de baas zijn van de geschiedenis. Dat de geschiedenis zo zijn eigen waarde en ontwikkeling heeft die wij nog helemaal niet kunnen doorgronden. Dat het onze taak is om maar hardnekkig die dingen te doen die ons hart en onze hand ons te doen geeft. Dat je er dan maar op moet vertrouwen dat er – dankzij of ondanks jou – krachten zullen groeien waarvan we nu geen weet hebben, maar die de wereld en de mensheid naar een nieuwe tijd zullen leiden.

impression image impression image

Ja, de vooruitzichten zijn somber. Maar dat is niet het laatste woord. Waar we menselijkerwijs geen uitweg meer zien, daar gloort er altijd nog de Hoop.
In de donkere dagen van het communisme in Tsjechoslowakije, schreef de dissident Vaclav Havel, de latere president, een tekst over hoop. Ik besluit met een paar regels uit die tekst die we nu veel beter gingen verstaan:

Hoop is een kwaliteit van de ziel
en hangt niet af van wat er in de wereld gebeurt.

Het is een gerichtheid van de geest,
een gerichtheid van het hart, verankerd voorbij de horizon.

Hoop is ergens voor werken omdat het goed is,
niet omdat het kans van slagen heeft. 

Het is de zekerheid dat iets zinvol is
onafhankelijk van de afloop,
onafhankelijk van het resultaat.